Pandiwa: Ang Pandiwa At Uri Nito

Ang pandiwa ay ang salitang nagpapahiwatig ng kilos, gawa o kalagayan.

Mga Uri ng Pandiwa ayon sa Kaukulan

1.      PAYAK

Ito ay ipinalalagay na ang simuno.

Halimbawa:

Lubos na mahirapan ang mga walang tiyaga mag-aral.

2.      PALIPAT

Ito ay may simuno at tuwirang layon.

Halimbawa:

Naglinis ng hardin si Nena.

3.      KATAWANIN

Ito ay may simuno ngunit walang layong tumatanggap.

Halimbawa:

Ang matiyaga ay nagwawagi.

Aspekto ng Pandiwa

1.      Pangnagdaan. 

Nagsasaad ito ng kilos o gawaing natapos na.

Halimbawa:

Nabatid mo ba ang tungkulin at pananagutan mo sa ating bansa?

2.      Pangkasalukuyan. 

Nagsasaad ito ng kilos o gawaing nasimulan na ngunit ipinagpapatuloy pa rin.

Halimbawa:

Kailangang gisingin an gating kamalayan sa nagaganap  sa ating paligid.

3.      Panghinaharap. 

Nagsasaad ito ng kilos o gawaing isasagawa o magaganap pa lamang.

Halimbawa:

Madarama mo ang wagas na pakikipag-isa sa layunin ng makabuluhang pamumuhay kung maging tapat ka sa iyong sarili.

Pokus ng Pandiwa

Pokus ang tumutukoy sa kaugnayang pambalarila na matatagpuan sa pandiwa at sa isang kaganapang pandiwang karaniwan nang pinangungunahan ng panandang pampokus na ang.

1.      Pokus sa actor o tagaganap. 

Ang gumaganap ng kilos ang simuno.

Halimbawa:

Humihitit ka na naman.

2.      Pokus sa layon o goal. 

Tuwirang layon ang simuno ng pangungusap.

Halimbawa:

Tinatakpan nito ang lahat ng daanang hangin n gating katawan.

3.      Pokus sa benepaktibo o pinaglalaanan. 

Ang kaganapang pinaglalaanan ng kilos ang simuno.

Halimbawa:

Pinagmamalasakitan ng may-ari ang mga kabataang nalulong sa paninigarilyo.

4.      Pokus sa ganapan o lokatib na pokus. 

Ang ganapan o ang pinangyarihan ng kilos ang simuno ng pangungusap.

Halimbawa:

Ang tindahang binibilihan mo ng sigarilyo ay nagsara.

5.      Instrumental o pananangkapan na pokus. 

Ang instrumento ang simuno sa pangungusap.

Halimbawa:

Ipinang-alis niya ng bisyong paninigarilyo ang pagsipsip ng kendi o pagkain ng tsokolate.

6.      Kawsatibong pokus. 

Ang dahilan o sanhi ang simuno ng pangungusap.

Halimbawa:

Ikinamatay ng tatay mo ang kanser sa baga.

7.      Pokus resiprokal. 

Ang resiprokal ang simuno ng pangungusap.

Halimbawa:

Pinakiusapan siya ng nanay mo na makipagtulungan sa proyekto ng Kagawaran ng Kalusugan, ang “Yosi, kadiri.”

Kaganapan ng pandiwa

Kaganapan ng pandiwa.  Ito ay ang kaugnayan ng pariralang pangngalan sa pandiwa bilang tagaganap ng kilos, tagatanggap, ganapan, kalaanan, pangganap, kadahilanan, at resiprokal.

1.      Kaganapang tagaganap (actor complement). 

Ito ang gumaganap ng kilos o gawaing isinasaad ng pandiwa.  Dalawang uri ng tagaganap:

a.       Ang tagaganap ng tahasang kilos na pinangungunahan ng ang / ang mga  o si / sina  at siya ring simuno ng pangungusap.

*Inutusan si Raz ni Nanay na pumunta sa palengke.

b.      Tagaganap ng pandiwang balintiyak na kilos na pinangungunahan ng ni / nina o ng / ng mga.

*Pinagkarera ni Mang Andoy ang mga alimango

2.      Kaganapang tagatanggap (goal complement). 

Kung ang pangngalan ang tumatanggap ng kilos o gawaing isinasaad ng pandiwa at ito’y karaniwang pinangungunahan ng panandang ng, ito ang tuwirang layon (direct object).

Bumili ako ng dalawang malalaking alimango.

3.      Kaganapang ganapan (locative complement).

Ang tao o lunang pinangyayarihan ng gawaing isinasaad ng pandiwa.  Ito ay pinangungunahan ng sa o kay.

Dumalo ang mga tao sa palatuntunan.

4.      Kaganapang kalaanan (benefactive complement).  Di-tuwirang layon ang pangngalang nakikinabang sa gawaing isinasaad ng pandiwa at ito ay pinangungunahan ng pariralang para sa o para kay.

Wala na siyang nagawa kundi iluto ang mga ito para sa aming magkakapatid.

5.      Kaganapang pangganap (instrumental complement). 

Kasangkapan ang tawag sa kaganapang nagsasaad ng bagay na ginagamit sa gawain o kilos na isinasaad ng pandiwa.  Ginagamitan ito ng panandang sa pamamagitan ng / ni, gaya ng.

Kapag nakikita ng tao ang kanyang kapwa na nagtatagumpay at umaasenso, pipilitin niya itong ibaba sa pamamagitan ng paninirang puri.

6.      Kaganapang kadahilanan (causative complement).  Ang pangngalang nagsasaad ng sanhi o dahilan ng kilos na isinasaad ng pandiwa ay ang kadahilanan at ang pananda ay dahil sa.

Walang manalu-nalo sa kanila dahil magaling silang manghila pababa.

7.      Kaganapang resiprokal (reciprocal complement).  May ilang pandiwang nagsasaad ng tuwangan o gantihang kilos at ang mga ito ay may kaganapang tinatawag na katuwang.  Ito ay maaaring tao o hayop at pinangungunahan ng sa o  kay.

Nakipagkita at nakipag-usap si Nanay kay Mang Isko upang ikwento ang aking tagumpay.

Mga Uri ng Pandiwang Di-Karaniwan

1.      Maykaltas

Ito ay kapag may titik o pantig na kulang sa salita.

Kunin (kuhanin), damhin (damahin), bathin (bati-hin)

2.      Maylipat

Ito ay may titik na nag-iiba ng lunan sa loob ng salita.

Tupdin (tuparin), tamnan (taniman) , sidlan (siliran)

3.      Maypalit

Ito ay kapag mayroong isa o dalawang titik na napalitan ng iba.

Hagkan (halikan), datnan (datingan),

tawanan (tawahan)

4.      Metatesis

(pagkakaltas + paglipat)

Halimbawa:

mangtahi = mananahi

mambato = mamato

Mga Gamit ng Pangngalang Pandiwa

Ang pangngalang-pandiwa ay binubuo ng panlaping pag- at salitang ugat.

pag + sukat = pagsukat

pag + tulong = pagtulong

1.      Bilang Simuno ng Pangungusap

Halimbawa:

Ang paggalang sa matanda ay isang mabuting asal.

2.      Tuwirang Layon sa Pandiwa

Halimbawa:

Si Karl ay mahilig maglaro ng computer.

3.      Bilang Kaganapang Pansimuno

Halimbawa:

Ang susi sa tagumpay ay pagtitiis.

4.      Bilang Di-tuwirang Layon

Halimbawa:

Si Patrick ay magtatayo ng paaralan ukol sa pagtuturo ng Ingles.

Tags: ano ang pandiwa, aspekto ng pandiwa, gamit ng pangngalang pandiwa, kaganapan ng pandiwa, mga uri ng pandiwa ayon sa kaukulan, PANDIWA, pandiwang di karaniwan, pokus ng pandiwa

Category: PANDIWA