Ang Sibilisasyon sa Tsina, Ilog Huang He at Ilog Yangtze

| August 5, 2009 | 7 Comments

Ang pangunahing Ilog ng Tsina ay ang Huang He at Yangtze.Huang He river or yellow river

Ang Huang He ay tinatawag ding yellow river dahil sa kulay ng makapal na banlik na dala nito, ito ay matagal ng sakit ng ulo ng Tsina.

Ito ay tinatawag ding “pighati ng Tsina” dahil sa malapad, malakas at madalas itong umapaw at magdala ng nakapipinsalang baha.

Pagdaloy nitong pababa mula sa bundok na walang puno, dala nito ang makapal na banlik na siyang nagpapataas sa tubig at nagiging dahilan upang umiba ito ng daloy kung minsan.

Ang pinakamalaking pinsalang nagawa ng Huang he ay naganap noong 1887 na ikinamatay ng halos isang milyong tao.

Upang makontrol ito, ikinulong ng mga awtoridad sa Tsina ang Huang He sa pagitan ng mga dikeng sadyang ginawang malapad upang hindi umapaw kahit malakas ang pagbaba ng tubig mula sa bundok.

Gayunpaman, tuwing tag-ulan ay palaging nakaamba ang panganib sa mga tao at sa mga bukiring higit na mababa kaysa sa mga dike.

Ang Ilog Yangtze (tinatawag na Chang Jiang) naman ay higit na malaki kaysa sa Ilog Huang He.Yangtze river

Makapal din ang banlik na dala ng agos nito. Mga 400 miyong tonelada ng banlik taun-taon ang ibinubuhos nito sa may dagat Tsina.

Ang banlik na ito, kapag nagtipon, ay siyang nakapagpapalaki sa sukat ng lupa ng Shanghai.

Ang Yangtze ay maaaring daanan ng mga sasakyang dagat na mas maliit kaysa sa barko.

Bukod sa mga Intsik na naninirahan sa kanilang mga sasakyang-dagat na palaging nakalutang sa Yangtze, ginagamit din ang ilog na ito sa pagluluwas ng mga kalakal, at may posibilidad na mapagkunan din ng kuryente.

Ang bansag na “pighati ng Tsina” ay nagpapatunay na mas natatandaan ng mga tao ang hirap kaysa biyayang dala ng Huang He.

Subalit batay sa ginawa ng mga ninuno ng Intsik, malamang na hindi nila kaagad ikinapit sa Huang He ang katawagang ito. Katunayan, sa mga tabi ng Huang He sila unang nagtayo ng mga pamayanan, ditto nabuo ang sibilisasyon ng Tsina.

Dahil sa natatangi at sariling kakayahan ng sibilisasyon ng Intsik, malaki ang naging impluwensya rito noong simula ng mga naunang sibilisasyon ng mga Sumerian at Indian.

Sa mahahabang kapatagan at disyerto ng Gitnang Asya, nagbiyahe ang malalaking karaban na may dalang mga kalakal na yari sa metal, mga butong maitatanim, pinaamong hayop, at mga bagong ideya na sa matatalinong isipan ay maaaring magbunga ng mas marami pang mga bago at maiinam na ideya.

Ang Shang ang sentro ng sibilisasyong Intsik.

Ito ay natatag sa An-yang sa Hilagang Tsina.

Ang An-yang ang nagsilbing kabisera ng dinastiyang Shang mua noong banding 1400 hanggang 1100 B.K., at siyang nagging tagpuan ng iba’t-ibang uri ng mga tao at impluwensya.

Ang magulo at mabilis na takbo ng ng buhay sa An-yang ay nakatulong sa mabilis na pag-unlad ng sibilisasyon.

Mga kahanga-hangang katangian ng sibilisasyong Intsik:

  1. Bumuo sila ng sariling sistema ng pagsusulat na masalimuot at hindi basta-basta naisasa-ulo
  2. Gumawa sila ng magagandang kasangkapang yari sa tanso.
  3. Gumamit sila ng sistemang decimal
  4. Nag-imbento ng ng paraan ng panghuhula o pakikipag-usap sa espiritu
  5. Gumawa ng 2 uri ng kalendaryo- ang isa ay batay sa paglitaw ng araw sa kalangitan at ang isa ay batay sa buwan
  6. Gumawa sila ng sukatan ng taon batay sa pag-ikot ng mundo

Ang dinastiyang Shang ay naghari ng 500 taon sa Tsina bago ito napabagsak ng dinastiyang Chou noong 1122 B.K.

Ang paghahari ng Chou ay tumagal ng 886 na taon at natangi sa maraming paraan.

  1. Pag-unlad ng katusuhan ng mga nasa pamahalaan upang makapanatili sila sa kapangyarihan
  2. Pag-asenso sa ekonomiya
  3. mabilis na pagdami ng mga tao
  4. Paglaganap ng sibilisayon sa isang napakalawak na bansang hindi madaling lakbayin sapagkat nahahati ito ng 2 hanay ng mga bundok na tumatawid mula timog pahilaga at tatlong hanay pa ulit ng mga bundok na nagmula sa kanluran patawid ng silangan.

Tags: , , , , , , , , , , , , ,

Category: Ang Ilog, Siyudad at Unang Sibilisasyon sa Asya

About the Author (Author Profile)

Leave a Reply